Watan Jumada al-Ula
Jumada al-Ula, wata na biyar a kalandar Musulunci ta Hijira, wata dama ce ta tunawa da muhimman abubuwan da suka faru a tarihin Musulunci, yin tunani kan yadda lokaci ke wucewa, da sabunta fahimtarmu game da nauyin da ke kanmu na bautar Allah.
Kowane sabon wata shaida ne marar magana kan lokacin da ke wucewa a rayuwarmu. Rana tana fitowa, wata yana sake bayyana, kwanaki kuma suna wucewa ɗaya bayan ɗaya. A cikin wannan tafiyar lokaci, mutum wani lokaci yana tunanin abubuwan da suka faru a baya, wani lokaci kuma yana kallon gaba da bege.
Watan Jumada al-Ula yana sake tunatar da mu muhimmancin lokaci, darajar haƙuri, da kuma muhimmancin haɗin kai da ‘yan’uwantaka.
Amma mene ne ma’anar Jumada al-Ula? Waɗanne muhimman abubuwa ne suka faru a wannan wata a tarihin Musulunci? Shin wannan wata yana da wata falala ta musamman a cikin Alƙur’ani mai girma da Hadisai?
Mu bincika tare domin sanin watan Jumada al-Ula bisa ga bayanan da aka samu daga tushe na tarihi.
Mene Ne Watan Jumada al-Ula?
Jumada al-Ula shi ne wata na biyar a kalandar Musulunci ta Hijira, wadda take bin zagayowar wata. Yana zuwa bayan Rabi’ul Akhir, kafin Jumada al-Akhira.
Sunan wannan wata a Larabci shi ne Jumada al-Ula (جمادى الأولى).
Kalmar “Jumada” tana da alaƙa da sanyi da fari. Bisa ga wasu ruwayoyin tarihi, an sanya wa waɗannan watanni biyu suna ne a lokacin da aka fuskanci tsananin sanyi ko fari.
Sai dai kalandar Hijira tana bin zagayowar wata ne, saboda haka Jumada al-Ula ba ya zuwa a lokaci ɗaya na yanayi a kowace shekara. A tsawon shekaru, wannan wata na iya faɗowa a lokacin kaka, hunturu, bazara ko lokacin zafi.
Ta wannan fuskar, watan Jumada al-Ula zai iya zama damar yin tunani game da dangantakarmu da lokaci da kuma yadda ya kamata mu yi amfani da shi.
Muhimmancin Watan Jumada al-Ula a Musulunci
Jumada al-Ula yana daga cikin watanni goma sha biyu na kalandar Musulunci ta Hijira.
A cikin Alƙur’ani mai girma, Suratut Tauba, aya ta 36, Allah Maɗaukakin Sarki ya bayyana cewa adadin watanni a wurinsa goma sha biyu ne, kuma huɗu daga cikinsu watanni ne masu alfarma.
Waɗannan watanni huɗu su ne Muharram, Rajab, Zulƙa’ada da Zulhijja.
Jumada al-Ula ba ya cikin waɗannan watanni huɗu masu alfarma.
Haka kuma, ba a ambaci sunan Jumada al-Ula kai tsaye a cikin Alƙur’ani mai girma ba. Babu wata hujja bayyananniya a cikin Hadisai sahihai da ta tabbatar da wata ibada ta musamman da aka keɓe wa dukkan wannan wata, ko kuma ta nuna cewa yana da wata falala ta musamman fiye da sauran watanni.
Saboda haka, ba daidai ba ne a ɗauki Jumada al-Ula a matsayin wani lokaci na musamman na bukukuwan addini ko na wasu ibadu na farilla da aka keɓe masa, ba tare da tabbatacciyar hujja ta Shari’a ba.
Duk da haka, kowane lokaci a rayuwar Musulmi yana da daraja domin neman kusanci ga Allah, nisantar zunubai, aikata alheri da kyautata ibada.
Watan Jumada al-Ula ma yana iya zama wata dama ta sabunta waɗannan kyawawan niyoyi.
Muhimman Abubuwan Tarihi da Suka Shafi Watan Jumada al-Ula
1. Ruwayoyin Tarihi Game da Haihuwar Ali ɗan Abi Talib
Ali ɗan Abi Talib, Allah ya yarda da shi, yana daga cikin manyan mutane a tarihin Musulunci. Shi ɗan baffan Annabi Muhammad ne, tsira da amincin Allah su tabbata a gare shi, kuma surukinsa ne, sannan shi ne halifa na huɗu daga cikin halifofi huɗu shiryayyu.
A cikin maƙalar Jumada al-Ula da ke cikin Kundin Ilimin Musulunci na Gidauniyar Addinin Turkiyya (Türkiye Diyanet Vakfı), an kawo wata ruwayar tarihi da ke nuna cewa an haifi Ali a rana ta takwas ta wannan wata.
Sai dai akwai ruwayoyi daban-daban game da ainihin ranar haihuwarsa. Saboda haka, bai dace a gabatar da wata rana a matsayin tabbatacciyar ranar haihuwa da dukkan masana tarihi suka amince da ita ba.
Ali ɗan Abi Talib yana da matsayi na musamman a zukatan Musulmi saboda iliminsa, jarumtarsa, adalcinsa da irin gudummawar da ya bayar wajen hidimar Musulunci.
Rayuwarsa tana tunatar da mu muhimmancin haɗa ilimi da kyawawan ɗabi’u, da kuma tsayawa kan adalci ko da a cikin yanayi mai wahala.
2. Yaƙin Bahran
Yaƙin Bahran ya faru ne a watan Jumada al-Ula na shekara ta uku bayan Hijira. Yana daga cikin tafiye-tafiyen soja da Annabi Muhammad, tsira da amincin Allah su tabbata a gare shi, ya jagoranta a zamanin Madina.
Bisa ga bayanan tarihi, Manzon Allah ya samu labarin cewa ƙabilar Banu Sulaim tana tara dakaru domin fuskantar Musulmi.
Bayan samun wannan labari, Manzon Allah ya tashi zuwa yankin Bahran tare da runduna mai kimanin mutane ɗari uku.
Sai dai dakarun ɓangaren da ake fuskanta sun watse, don haka ba a yi wani faɗa ba. Daga baya Musulmi suka koma Madina.
Wannan lamari yana da muhimmanci wajen fahimtar matsalolin tsaro da al’ummar Musulmi suka fuskanta a farkon zamaninsu a Madina, da kuma matakan kariya da Manzon Allah ya ɗauka.
3. Yaƙin Mu’tah da Shahadar Kwamandoji Uku
Ɗaya daga cikin muhimman abubuwan tarihi da suka shafi watan Jumada al-Ula shi ne Yaƙin Mu’tah.
Wannan yaƙi ya faru ne a shekara ta takwas bayan Hijira, kuma yana daga cikin manyan arangamomin soja tsakanin Musulmi da rundunonin da ke yankunan arewa.
Annabi Muhammad, tsira da amincin Allah su tabbata a gare shi, ya naɗa kwamandoji uku waɗanda za su jagoranci rundunar a jere:
- Zaid ɗan Haritha
- Ja’afar ɗan Abi Talib
- Abdullah ɗan Rawaha
Waɗannan Sahabbai uku sun yi shahada a lokacin yaƙin.
Bayan haka, Khalid ɗan Walid ya karɓi jagorancin rundunar, ya kuma samu nasarar jagorantar janyewar sojojin Musulmi daga fagen daga har suka koma Madina.
Ana tunawa da Yaƙin Mu’tah a tarihin Musulunci a matsayin muhimmin misali na jarumta, sadaukarwa da ɗaukar nauyi a cikin mawuyacin hali.
4. Yaƙin Jamal: Wani Lamari Mai Raɗaɗi a Tarihin Musulunci
Wani lamari na tarihi da ake dangantawa da watan Jumada al-Ula shi ne Yaƙin Jamal, wanda kuma ake kira Yaƙin Raƙumi.
Wannan lamari ya faru ne a shekara ta 36 bayan Hijira, a lokacin halifancin Ali ɗan Abi Talib, kuma yana daga cikin rikice-rikicen cikin gida masu raɗaɗi da suka faru tsakanin Musulmi.
Bayan kashe Halifa Usman ɗan Affan, an samu saɓanin siyasa da zamantakewa wanda ya haifar da arangama tsakanin wasu ɓangarori, ciki har da ɓangarorin da ke da alaƙa da Ali ɗan Abi Talib da A’isha, Allah ya yarda da su.
Bayanan tarihi sun bambanta game da ainihin lokacin faruwar wannan lamari. Wasu tushe sun ambaci watan Jumada al-Ula, yayin da wasu kuma suka ambaci watan Jumada al-Akhira.
Wannan rikici ya yi sanadin rasa rayukan Musulmi da yawa.
Yayin da ake nazarin Yaƙin Jamal, yana da muhimmanci a yi magana cikin girmamawa game da Sahabban Manzon Allah, a yi la’akari da yanayin tarihi na wancan lokaci, sannan a tuna irin wahala da fitina da rarrabuwar kai za su iya haifarwa a tsakanin al’ummar Musulmi.
Ɗaya daga cikin muhimman darussan da wannan lamari yake koya mana a yau shi ne wajabcin kiyaye zumuncin ‘yan’uwantaka da ƙoƙarin warware saɓani ta hanyar adalci, hikima da kyakkyawan tunani.
Waɗanne Ibadu Za a Iya Yi a Watan Jumada al-Ula?
Babu wata sallar farilla ta musamman, wani azumi na wajibi da aka keɓe, ko wata addu’a da aka wajabta karantawa musamman a watan Jumada al-Ula.
Duk da haka, kamar sauran watannin shekara, Musulmi na iya ƙara yawan ibadunsu da ayyukan alheri a wannan wata.
Daga cikin waɗannan ayyuka masu kyau akwai karatun Alƙur’ani mai girma da yin tunani kan ma’anoninsa, yin salloli cikin kulawa da khushu’i, yawaita ambaton Allah ta hanyar zikiri, tuba da istigfari, yin salati ga Annabi Muhammad, bayar da sadaka, taimakon mabukata da kuma ƙarfafa zumuncin dangi.
Waɗanda suke son yin azumin nafila kuma za su iya yin azumi a ranakun da Shari’ar Musulunci ta halatta yin azumi.
Abu mafi muhimmanci shi ne kada a ɗauki waɗannan ibadu a matsayin wasu ayyuka na musamman da addini ya umarta domin watan Jumada al-Ula shi kaɗai.
Domin darajar ibada ba ta taƙaita ga wasu ranaku ko watanni kawai ba.
Mene Ne Watan Jumada al-Ula Yake Tunatar da Mu?
Idan muka yi tunani kan abubuwan tarihi da suka shafi watan Jumada al-Ula, za mu fahimci fannoni daban-daban na rayuwar ɗan Adam.
Daga rayuwar Ali ɗan Abi Talib, muna koyon darajar ilimi, adalci da jarumta.
Daga tunawa da shahidan Yaƙin Mu’tah, muna fahimtar ma’anar sadaukarwa.
A ɗaya ɓangaren kuma, abin da ya faru a Yaƙin Jamal yana tunatar da mu irin muhimmancin haɗin kai da ‘yan’uwantaka.
Waɗannan abubuwa suna koya mana cewa tarihi ba wai tarin abubuwan da suka faru a baya kawai ba ne.
Tarihi madubi ne wanda mutum zai iya amfani da shi wajen duba kansa, yanke hukuncinsa da halayensa.
Wataƙila wannan wata wata dama ce mai kyau da za mu tambayi kanmu wasu tambayoyi:
Shin muna ƙoƙarin rage baƙin ciki da ƙiyayyar da muke riƙe da su a zukatanmu?
Shin muna mu’amala da sauran mutane cikin ƙarin adalci da tausayi?
Shin muna fahimtar ainihin darajar lokacin da Allah ya ba mu?
Shin muna ƙoƙari da gaske wajen sauke nauyin da ke kanmu na biyayya ga Ubangijinmu?
Addu’ar da Za a Iya Yi a Watan Jumada al-Ula
Ba tare da ɗaukar wannan addu’a a matsayin wadda aka keɓe musamman ga watan Jumada al-Ula ba, za mu iya yin ta da zuciya ɗaya a wannan wata, kamar yadda za mu iya yin addu’a a kowane lokaci.
Ya Allah!
Ka ba mu ikon amfani da rayuwar da Ka ba mu wajen aikata ayyukan ƙwarai.
Ka cika zukatanmu da imani, Ka kuma cika rayukanmu da salama da kwanciyar hankali.
Ka kare mu daga fitina, rarrabuwar kai, girman kai da zalunci.
Ka ba mu haƙuri, hikima, tausayi da kyawawan ɗabi’u.
Ka gafarta mana kurakuran da muka aikata a baya, Ka kuma sanya makomarmu ta kasance mai cike da alheri.
Ka ba iyalanmu lafiya, Ka ba gidajenmu zaman lafiya, Ka kuma sanya albarka a cikin halal ɗin arzikinmu.
Ka sanya mu cikin bayinKa waɗanda za su samu farin ciki da alheri a duniya da lahira.
Amin.
Kammalawa: Kowane Sabon Wata Dama Ce ta Sake Duba Kanmu
Jumada al-Ula ba wai wata na biyar a kalandar Musulunci ta Hijira kawai ba ne, har ila yau lokaci ne da yake tunatar da mu wasu muhimman abubuwan da suka faru a tarihin Musulunci.
Ko da yake babu wata falala ta musamman da aka tabbatar wa wannan wata ta hanyar hujjojin addini tabbatattu, kowane yini yana da daraja ga Musulmi wajen neman yardar Allah.
Abin da ya fi muhimmanci ba wai sauyawar watanni da wucewar lokaci kawai ba ne, sai dai yadda mutum yake gyara kansa yayin da lokaci yake wucewa, yana ƙara kusantar alheri, gaskiya da kyawawan ɗabi’u.
Allah Ubangijinmu Ya ba mu ikon ɗaukar darasi daga abubuwan da suka faru a baya, Ya taimake mu mu gudanar da rayuwarmu ta yau cikin alheri, sannan Ya ba mu imanin da za mu shirya domin abin da ke gaba.
HÛ NEFES
Madogara da Manazarta
- Türkiye Diyanet Vakfı, İslâm Ansiklopedisi (Kundin Ilimin Musulunci), Fuat Günel, maƙalar “Cemâziyelevvel” (Jumada al-Ula).
- Türkiye Diyanet Vakfı, İslâm Ansiklopedisi, maƙalar “Mûte Savaşı” (Yaƙin Mu’tah).
- Türkiye Diyanet Vakfı, İslâm Ansiklopedisi, maƙalar “Bahrân Gazvesi” (Yaƙin Bahran).
- Türkiye Diyanet Vakfı, İslâm Ansiklopedisi, maƙalar “Cemel Vakası” (Yaƙin Jamal).
- Türkiye Diyanet Vakfı, İslâm Ansiklopedisi, maƙalar “Haram Aylar” (Watanni Masu Alfarma).
- Alƙur’ani mai girma, Suratut Tauba, aya ta 36.
- Hukumar Kula da Harkokin Addini ta Turkiyya (Diyanet İşleri Başkanlığı), Babban Majalisar Harkokin Addini, bayanai game da lokutan yin addu’a da ibadun nafila.
